۱ می روز جهانی کارگر روزی برای تأکید بر حق کار، امنیت شغلی و کرامت انسانی
روز جهانی کارگر (۱ می)، فرصتی است برای تأکید بر حق کار، امنیت شغلی و کرامت انسانی. با این حال، این مفاهیم برای بسیاری از پناهندگان، بهویژه آنهایی که سالهاست در کشورهای همسایه زندگی میکنند، همچنان دستنیافتنی باقی مانده است.
در بسیاری از این کشورها، پناهندگان بهعنوان بخشی از نیروی کار غیررسمی جذب بازار کار میشوند؛ بازاری که خارج از چارچوبهای قانونی عمل میکند و حداقل استانداردهای انسانی در آن رعایت نمیشود. نبود قرارداد رسمی، عدم دسترسی به بیمه و حمایتهای قانونی، و فقدان امنیت شغلی، واقعیتی است که بسیاری از پناهندگان هر روز با آن مواجه هستند. در چنین شرایطی، کار نه بهعنوان یک حق، بلکه بهعنوان ابزاری برای بقا تعریف میشود.
در این میان، ترکیه بهعنوان یکی از اصلیترین کشورهای میزبان پناهندگان، نمونهای بارز از این وضعیت است. بر اساس آمارهای رسمی، بیش از ۳.۵ میلیون پناهنده ثبتشده در ترکیه زندگی میکنند که بخش قابل توجهی از آنها به دلیل محدودیتهای قانونی در دریافت مجوز کار، به بازار کار غیررسمی سوق داده میشوند. تخمینها نشان میدهد که تنها درصد کمی از پناهندگان موفق به دریافت مجوز کار قانونی میشوند و اکثریت آنها ناچارند بدون هرگونه حمایت قانونی مشغول به کار شوند.
پناهندگان در ترکیه از یک سو با فشارهای دولتی، قوانین محدودکننده و نظارتهای پلیسی مواجهاند و همواره با خطر بازداشت در حین کار یا اخراج روبهرو هستند. از سوی دیگر، برخی کارفرمایان با آگاهی از این وضعیت، از آسیبپذیری پناهندگان سوءاستفاده کرده و شرایط کاری ناعادلانهای را بر آنها تحمیل میکنند؛ از جمله ساعات کاری طولانی که گاه به ۱۲ ساعت یا بیشتر در روز میرسد، دستمزدهای پایینتر از حداقل قانونی، و عدم پرداخت منظم حقوق.
این شرایط در سالهای اخیر، بهویژه در سایه تورم بالا در ترکیه—که در مقاطعی از ۳۰ تا ۵۰ درصد نیز فراتر رفته—شدت بیشتری پیدا کرده است. افزایش هزینههای زندگی در کنار کاهش ارزش دستمزدها، فشار مضاعفی بر پناهندگان وارد کرده و آنها را بیش از پیش در موقعیتی قرار داده که ناچار به پذیرش هر نوع شرایط کاری باشند.
در این میان، وضعیت پناهندگان ایرانی، بهویژه افراد رنگینکمانی (LGBTQ+)، بهمراتب پیچیدهتر و دشوارتر است. این افراد علاوه بر مشکلات عمومی پناهندگان، با تبعیضهای مضاعف اجتماعی، فرهنگی و حتی در محیطهای کاری مواجه هستند. بسیاری از آنها به دلیل هویت جنسی یا گرایش جنسی خود، امکان دسترسی به فرصتهای شغلی محدودتری دارند و در صورت افشای هویتشان، با خطر اخراج، خشونت یا آزار در محیط کار روبهرو میشوند.
نبود شبکههای حمایتی، ترس از خشونتهای اجتماعی، و همچنین روندهای طولانی و فرسایشی پناهندگی، باعث شده است که این گروه در شرایطی حتی آسیبپذیرتر از سایر پناهندگان قرار بگیرند. در برخی موارد، این وضعیت آنها را به سمت کارهای غیررسمی پرخطر یا محیطهای کاری ناامن سوق میدهد.
ترکیب تمامی این عوامل—محدودیتهای قانونی، فشارهای اقتصادی، سوءاستفاده کارفرمایان و تبعیضهای اجتماعی—چرخهای از استثمار و آسیبپذیری ایجاد کرده است که سالهاست ادامه دارد و همچنان بهطور جدی مورد رسیدگی قرار نگرفته است.
روز جهانی کارگر باید فراتر از یک مناسبت نمادین، به فرصتی برای بازنگری در این واقعیتها تبدیل شود. توجه و اقدام جدی نهادهای حقوق بشری، رسانهها و سازمانهای مدنی برای مستندسازی این شرایط، افزایش آگاهی عمومی و فشار برای اصلاح سیاستها، امری ضروری و فوری است.
نادیده گرفتن این وضعیت، به معنای تداوم چرخهای است که در آن، ابتداییترین حقوق انسانی بخش بزرگی از نیروی کار، بهطور سیستماتیک نادیده گرفته میشود.
سعید قربانی
کارشناس امور پناهندگی